Elma fidanı çeşitleri arasından seçim yaparken meyvenin renginden ve tadından önce hasat dönemine, bahçenin rakımına, anaca ve tozlayıcı ihtiyacına bakmak gerekir. Bereket Fidancılık olarak 2003'ten beri, Türkiye'nin önde gelen elma üretim illerinden Niğde'de, Merkez'e bağlı Değirmenli Kasabası'nda ziraat mühendislerinin kontrolünde Bakanlık sertifikalı aşılı fidan üretiyoruz. Fidanlarımızı farklı toprak yapılarına uygun bodur, yarı bodur ve klasik çöğür anaçlar üzerinde yetiştiriyoruz.
Hangi elma fidanı çeşidini seçmeliyim?
İlk soru, meyveyi ne zaman ve hangi pazara sunacağınızdır. Erkenci Gala hasadı Ağustos sonunda açar; Red Delicious grubundaki klonlar Eylül ortasında, Golden Delicious Eylül sonu ile Ekim başında, Amasya, Fuji ve Granny Smith ise çoğunlukla Ekim'de toplanır. Farklı dönemlerde olgunlaşan çeşitleri birlikte planlamak, hasat iş gücünü ve satışı zamana yayar.
| Çeşit | Hasat dönemi | Öne çıkan özellik | Kullanım |
|---|---|---|---|
| Gala | Ağustos sonu – Eylül başı | Erkenci; tatlı, aromalı, sarı zemin üzerine kırmızı çizgili | Sofralık |
| Scarlet Spur | Eylül ortası | Spur tipi; Red Delicious klonları içinde biraz erken olgunlaşır, yoğun renklenir | Sofralık, depolama |
| Red Chief | Eylül ortası | Spur tipi, erken verime yatar; hafif çizgili kırmızı | Sofralık, depolama |
| Super Chief | Eylül ortası | Red Chief mutasyonu; kompakt ağaç, erken ve homojen renk | Sofralık, depolama |
| Early Red One | Eylül ortası | Standart (spur olmayan) Red Delicious klonu; iri, koyu kırmızı | Sofralık, depolama |
| Jeromine | Eylül ikinci yarısı | Early Red One mutasyonu; koyu bordo, parlak kabuk | Sofralık, depolama |
| Golden Delicious | Eylül sonu – Ekim başı | Sarı kabuklu, tatlı; birçok çeşit için iyi tozlayıcı | Sofralık, tatlı ve pasta |
| Amasya | Eylül sonu – Ekim | Yerli çeşit; ince kabuklu, kokulu, uzun muhafaza | Sofralık, kış elması |
| Fuji | Ekim | Çok tatlı, sulu ve gevrek; soğuk depoda uzun süre saklanır | Sofralık |
| Granny Smith | Ekim | Yeşil, ekşi ve sert; uzun depolanır | Sofralık, pişirme, salata |
Yerel bir örnek: Niğde'nin Sazlıca kasabasında (1.206 m) 1997–2006 yılları arasında yürütülen bir araştırmada Gala klonları Ağustos'un üçüncü–dördüncü haftasında; Red Chief, Scarlet Spur, Super Chief ve Early Red One Eylül'ün ikinci–üçüncü haftasında; Granny Smith ise Ekim'in ilk iki haftasında hasat edilmiştir. Daha alçak ve sıcak bölgelerde hasat genellikle öne kayar.
Elma fidanında anaç seçimi: bodur, yarı bodur ve çöğür
Anaç; ağacın boyunu, verime başlama yaşını, dikim sıklığını ve destek sistemine ihtiyaç olup olmadığını belirler. Elmada genel eğilim şöyledir:
- Bodur anaçlar (örneğin M9, M26): Ağaç küçük kalır, erken verime yatar ve sık dikime uygundur. Kök sistemi zayıf olduğundan direk-tel destek sistemi ve düzenli sulama gerekir.
- Yarı bodur anaçlar (örneğin MM106, M7): Orta boylu, çoğu durumda destek gerektirmeyen ağaçlar oluşturur. MM106 kök boğazı çürüklüğüne hassas olduğundan ağır ve su tutan topraklara önerilmez.
- Klasik çöğür (tohum anacı): Derin köklü, güçlü ve uzun ömürlü ağaçlar verir; geniş dikim aralığı ister ve verime daha geç başlar.
Red Chief, Super Chief ve Scarlet Spur gibi spur (kısa meyve dallı) çeşitler zaten zayıf geliştiğinden M9 gibi çok bodur anaçlarla birleştirilmeleri önerilmez. Ayrıntılı karşılaştırma için bodur, yarı bodur ve çöğür anaç farkı rehberimize göz atabilirsiniz.
Niğde ve İç Anadolu'da iklim, toprak ve dikim zamanı
Elma kış soğuklarına dayanıklı bir ılıman iklim meyvesidir; asıl riskler ilkbahar geç donları, dolu ve sonbahar erken donlarıdır. Pembe tomurcuk döneminde −4 °C civarındaki bir don çiçeklerin büyük kısmına zarar verebilir. Niğde gibi 1.200 metrenin üzerindeki yerlerde soğuklama ihtiyacı kolayca karşılanır; buna karşılık soğuk havanın biriktiği çukur araziler yerine hava akışı iyi, hafif eğimli parseller seçilmelidir.
En uygun topraklar derin, iyi drene olan tınlı, killi-tınlı ve kumlu-tınlı topraklardır; Bakanlık kaynaklarında ideal pH 6,5–6,7 olarak verilir. İç Anadolu'da sık görülen hafif alkali ve kireçli topraklarda da elma yetiştirilir, ancak dikimden önce toprak analizi yaptırmak ve taban suyu yüksek parsellerden kaçınmak gerekir.
Açık köklü fidanlar dinlenme döneminde, yaprak dökümünden sonra ve ilkbaharda gözler uyanmadan dikilir. Kışı sert geçen Niğde gibi bölgelerde erken ilkbahar dikimi, kışı ılık yerlerde ise sonbahar dikimi genellikle daha uygundur; aşı noktası toprak yüzeyinin yaklaşık 10 cm üzerinde kalmalıdır. Ayrıntılar meyve fidanı dikim zamanı rehberimizde.
Tozlanma: elma fidanının yanına hangi çeşit dikilmeli?
Elma çeşitlerinin büyük kısmı kendine uyuşmaz ya da ancak kısmen kendine verimlidir; düzenli verim için çiçeklenmesi çakışan, uyumlu ikinci bir çeşit gerekir. Önemli bir ayrıntı: Early Red One, Jeromine, Scarlet Spur, Red Chief ve Super Chief aynı Red Delicious çeşidinin mutasyonlarıdır ve birbirlerini tozlayamazlar. Bu grup için Golden Delicious, Granny Smith, Gala veya Fuji gibi farklı bir çeşit planlanmalıdır. Çiçeklenmede arılara zarar veren uygulamalardan kaçınmak ve bahçeye kovan yerleştirmek meyve tutumunu destekler. Ayrıntılar tozlaşma ve tozlayıcı çeşitler rehberimizde.
Bahçenizin rakımını, toprak analizini ve hedeflediğiniz pazarı birlikte değerlendirerek çeşit, anaç ve tozlayıcı kombinasyonunu planlayabiliriz. Komple bahçe kurulumu, damlama sulama ve çit sistemleri için hizmetlerimizi inceleyebilir, çeşit ve anaç seçimi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.