Doğru kayısı fidanı seçimi üç soruyla başlar: Meyveyi kurutarak mı yoksa taze mi değerlendireceksiniz, bahçenizde ilkbahar geç donu ne kadar risklidir ve ana çeşidin yanına hangi tozlayıcıyı dikeceksiniz? Bereket Fidancılık olarak 2003'ten beri Niğde'nin Değirmenli Kasabası'nda, ziraat mühendislerinin kontrolünde sertifikalı aşılı meyve fidanı üretiyoruz. Bu sayfada Hacıhaliloğlu, Çataloğlu, Şekerpare ve Iğdır Şalak kayısı fidanlarının özelliklerini, Bakanlığa bağlı araştırma enstitülerinin ve üniversitelerin yayımladığı verilere dayanarak özetledik.
Hangi kayısı fidanı çeşidini seçmeliyim?
Kuru kayısı üretimi hedefliyorsanız kuru madde oranı yüksek Malatya çeşitleri, taze satış veya ev tüketimi için ise sulu ve tatlı sofralık çeşitler öne çıkar. Aşağıdaki tablo dört çeşidin temel farklarını özetler.
| Çeşit | Olgunlaşma | Öne çıkan özellik | Kullanım |
|---|---|---|---|
| Iğdır (Şalak) | Erkenci; Iğdır'da haziranın ikinci yarısından itibaren | İri (ortalama 50–60 g), sulu ve tatlı meyve | Sofralık |
| Hacıhaliloğlu | Orta mevsim; Malatya'da temmuzun ilk haftası | Yüksek kuru madde, sert ve tatlı meyve eti | Kurutmalık |
| Çataloğlu | Orta mevsim; Malatya'da temmuzun ilk yarısı | Hacıhaliloğlu'na çok benzer; daha az tüylü, parlak kabuk | Kurutmalık |
| Şekerpare | Malatya'da temmuzun ikinci haftası; sıcak yörelerde haziran | Küçük–orta irilikte, çok tatlı, kırmızı yanaklı meyve | Sofralık |
Tablodaki dönemler Malatya ve Iğdır'daki gözlemlere dayanır; Niğde gibi daha yüksek rakımlı yörelerde olgunlaşma genellikle daha geç gerçekleşir. Dört çeşitte de meyve eti çekirdekten kolay ayrılır ve çekirdek içi tatlıdır.
Kayısı fidanında anaç seçimi: zerdali çöğürü ve klon anaçlar
Türkiye'de kayısının geleneksel anacı zerdali çöğürüdür. Zerdali, kültür çeşitleriyle iyi uyuşur; kuraklık, kireç ve nematodlar karşısında tatmin edici sonuç verir. Buna karşılık ağaçlar kuvvetli ve geniş taçlı gelişir, ürüne birkaç yıl geç yatar ve taban suyu yüksek ağır topraklarda başarısız olur. Erik kökenli klon anaçlar ise ağır ve nemli topraklarda tercih edilir, ağaç boyunu da kısmen sınırlayabilir; ancak bazı kayısı çeşitleriyle gecikmiş aşı uyuşmazlığı görülebilir.
Kayısıda elmadaki M9 kadar güçlü bodurlaştıran ve yaygınlaşmış bir anaç bulunmaz; Malatya'nın kurutmalık çeşitleri için bodurlaştıran anaçlarla ilgili çalışmalar da sürmektedir. Bu nedenle anaç seçiminde ağaç boyundan çok toprak yapısını ve çeşit uyumunu esas almak gerekir. Anaç tiplerinin farkını bodur, yarı bodur ve çöğür anaç rehberimizde anlattık; bahçenize uygun anaç seçeneği için bize danışın.
Kayısı fidanı için iklim, toprak ve dikim zamanı
Kayısı, Karadeniz'in yağışlı kuşağı dışında Türkiye'nin hemen her bölgesinde yetişebilir; ancak ılıman iklim meyveleri içinde en erken çiçek açan türlerdendir ve en büyük riski ilkbahar geç donlarıdır. Bu sayfadaki çeşitlerin ortalama 900–1.000 saatlik soğuklama ihtiyacı, kışları soğuk geçen Niğde gibi İç Anadolu yörelerinde rahatlıkla karşılanır. Asıl dikkat edilmesi gereken, çiçeklenmenin don riskinin sürdüğü haftalara denk gelmesidir. Bu yüzden bahçe yeri olarak soğuk havanın biriktiği çukur ve vadi tabanları yerine güneye bakan yamaçlar ve sırtlar seçilmelidir.
Kayısı derin, geçirgen, iyi havalanan tınlı veya tınlı-kireçli toprakları sever; su tutan, taban suyu yüksek ağır killi topraklarda zamklanma ve kök çürüklüğü görülür. Fidan dikimi yaprak dökümünden ilkbaharda gözler kabarana kadar yapılabilir: Kışı ılık geçen yerlerde sonbahar, kışı sert geçen yörelerde ilkbahar dikimi önerilir. Ayrıntılar için meyve fidanı dikim zamanı rehberimize göz atabilirsiniz.
Kayısıda tozlaşma ve tozlayıcı çeşit seçimi
Türkiye'deki kayısı çeşitlerinin yarısından fazlasının kendine uyuşmaz olduğu, yani kendi çiçek tozuyla yeterli meyve bağlamadığı bildirilmektedir. Araştırmalar Hacıhaliloğlu, Çataloğlu, Şekerpare ve Şalak'ın da bu gruba girdiğini göstermiştir. Bu nedenle bahçeye, ana çeşitle aynı dönemde çiçek açan ve onunla uyuşan en az bir tozlayıcı çeşit dikilmelidir. Malatya'daki kontrollü tozlama denemelerinde Şekerpare ile Şalak'ın birbirini başarıyla tozladığı, her ikisinin de Hacıhaliloğlu için uygun tozlayıcı olduğu görülmüştür. Ayrıntılar tozlaşma ve tozlayıcı çeşitler rehberimizde yer alıyor.
Bahçenizin rakımını, toprak yapısını ve hedeflediğiniz pazarı birlikte değerlendirerek size uygun çeşit, anaç ve tozlayıcı planını oluşturabiliriz. Komple bahçe kurulumu, damlama sulama ve çit sistemleri için hizmetlerimizi inceleyebilirsiniz. Fidan bilgisi ve teslimat seçenekleri için bizimle iletişime geçin.